• Economie

GaSamen

Economie

Economie

Algemeen
Aan het begin van deze eeuw had Zweden voornamelijk een landbouweconomie. Het was één van de armste landen in Europa. Een rijke binnenlandse voorraad van ijzererts, hout en waterkracht, knappe ingenieurs en vakkundige arbeidskrachten maakten snelle industrialisatie mogelijk, waardoor Zweden tot een moderne welvaartsstaat werd getransformeerd. Vooral in de naoorlogse periode nam de economische groei snel toe, tot het midden van de zeventiger jaren, toen de Zweedse exportindustrie zeer concurrerend was. In de laatste twintig jaar echter is het Zweedse BNP (Bruto Nationaal Product) per hoofd van de bevolking afgenomen tot onder het gemiddelde van de OESO-landen.

Gedurende de tweede helft van de tachtiger jaren leed de Zweedse economie onder een groeiende macro-economische onevenwichtigheid, hetgeen leidde tot een snelle stijging van prijzen en kosten, en een toenemend begrotingstekort. In het begin van de negentiger jaren, maakte Zweden haar grootste recessie mee sinds de dertiger jaren. Een zeer verreikend programma heeft het rijksbegrotingstekort gekeerd meer dan 10% van het BBP (Bruto Binnenlands Product) in 1994 en in 1998 was er zelfs een overschot van bijna 2,5% van het BBP. Deze verbetering is ongeëvenaard in de lidstaten van de OESO.

De begrotingsconsolidatie werd gevolgd door een aanzienlijke verbetering van alle macro-economische indicatoren. De rentepercentages op lange termijn zijn de afgelopen jaren flink gedaald. Het verschil in rentevoet ten opzichte van het eurogebied is gereduceerd tot ongeveer 0,4 procent.

Het inflatiepercentage is laag en stabiel, en de arbeidsproductiviteit en de industriële productiviteit zijn aanzienlijk toegenomen sinds de devaluatie van de Zweedse kroon in 1992. De op de export georiënteerde sectoren met hoogwaardige kennis, zoals de telecommunicatiesector en de farmaceutische sector, hebben een zeer gunstige ontwikkeling laten zien.

De arbeidsproductiviteit is tussen 1990 en 1997 met 60% toegenomen in de kennisintensieve industrieën en met bijna 40% in de kapitaalintensieve industrieën. Door haar krachtige export nam Zwedens marktaandeel sinds 1992 met meer dan 20% toe. Ondanks het bescheiden aandeel van het BBP (22% in 1997), speelt de fabricage nog steeds een dominante rol bij de Zweedse export. Producten uit de bosbouw namen 14%, chemicaliën 10% waarvan 4% farmaceutica en gefabriceerde metalen producten, machines en apparatuur 55% voor hun rekening.

De grootste twintig producenten, waaronder AGA, ASTRA, Electrolux, Ericsson, Pharmacia, Volvo en SCA, zijn goed voor ongeveer de helft van de totale export van goederen vanuit Zweden. De intensiteit waarmee in de Zweedse industrie R&D wordt bedreven, behoort tot de hoogste in de wereld. Twintig grote producenten zijn goed voor 80% aan uitgaven ten aanzien van R&D in de Zweedse fabrieksindustrie. Traditioneel gezien zijn kapitaalintensieve sectoren zoals pulp en papierproducten en pro-ducten vervaardigd van ferrometaal, verantwoordelijk geweest voor een groot deel van de Zweedse productie.  Geavanceerde producten zoals telecommunicatieapparatuur, gespecialiseerde machines, motorvoertuigen en farmaceutica zijn echter steeds belangrijker geworden.

Zweden heeft vanaf het midden van de tachtiger jaren tot 1990 met een grote uitgaande stroom van directe investeringen te maken gehad. In de periode 19861990 werd 80% van de buitenlandse directe investeringen in de EU geïnvesteerd, toen Zweedse bedrijven zich op de interne markt van de EU positioneerden. Gedurende de negentiger jaren is de instroom van buitenlandse directe investeringen toegenomen en is de balans positief gebleven.

Bosbouw
Sinds het midden van de 19e eeuw heeft de bosbouw een belangrijke rol gespeeld in de Zweedse industrie. Geen wonder met meer dan 55% van het land bedekt met uitgestrekte bossen. De meeste produkten (hout, papier, papierpulp) worden geëxporteerd. In de jaren 50 van de 20e eeuw bestond de helft van alle export (in geld uitgedrukt) uit bosbouwprodukten. De Zweedse bosbouw is erg modern en gericht op lange termijn doelen waarbij zoveel mogelijk rekening met de omgeving en het milieu gehouden wordt.

Mijnbouw
Zweden is rijk aan bodemschatten. Het belangrijkste mijnbouwproduct is ijzererts, dat in het noorden in Lapland gewonnen wordt. 90% van de mijnbouwproduktie wordt geëxporteerd, voornamelijk naar Duitsland (staalindustrie). Sinds de 1975 is de uitvoer verminderd, maar nog steeds behoort Zweden tot de top 10 exporteurs van ijzererts ter wereld. Ook de staalindustrie exporteert de meeste produkten en richt zich op kwaliteitsstaal. Meer dan de helft van de uitvoer bestaat uit duurdere staalsoorten die gebruikt worden voor precisie-instrumenten en kogellagers, etc.
Verder worden nog koper, lood, zink en kleine hoeveelheden goud en zilver gedolven. Arsenicum wordt ook in grote hoeveelheden aangetroffen en de grootste loodreserves bevinden zich in Zweden. Er bevinden zich belangrijke uraniumvoorraden in Västergötland (Zuid-Zweden), ongeveer 80% van de totale Europese voorraden.

Industrie
De metaalverwerkende industrie werkt op een high-tech nivo en is de grootste industrie in Zweden, dat ook wereldwijd een goede naam heeft op dit gebied. Auto's, vrachtwagens en vliegtuigen zijn bekende Zweedse produkten. De elektrotechnische industrie heeft ook een grote vlucht genomen en vrijwel alle produktieprocessen zijn geautomatiseerd, meer dan waar ook ter wereld. De belangrijkste industriële centra liggen in Midden-Zweden en aan de zuidkust.

Dienstensektor
De dienstensektor is ruimschoots de grootste sektor wat werkgelegenheid betreft (74% van de beroepsbevolking). Grote delen van de Zweedse dienstensektor horen bij de publieke sektor: bijna alle ziekenhuizen, scholen en kinderopvangcentra zijn van de staat. Langzamerhand worden echter steeds meer onderdelen geprivatiseerd, zoals Posten (de post), Telia (telekommunikatie) en SJ (de spoorwegen).

Chemische industrie
Chemische produkten worden al meer dan 100 jaar in Zweden geproduceerd. In het begin waren het voornamelijk explosieven en lucifers maar na de 2e wereldoorlog werden verf en plastic belangrijke produkten. De farmaceutica is ook een snel groeiende industrie.

Landbouw, veehouderij en visserij
Nog geen 2% van de bevolking werkt in de landbouw, maar wel wordt daarmee in 80% van de binnenlandse behoefte voorzien. De landbouw en veehouderij is geconcentreerd in het zuiden en iets minder in het midden van Zweden. Het belang van de visserij voor de economie is sinds de jaren zestig voortdurend minder geworden. De totale visvangst per jaar bedraagt ongeveer 200.000 ton, waarvan de helft bestaat uit kabeljauw en haring.

Energievoorziening
Het energieverbruik in Zweden is zeer groot door het klimaat, de hoge levensstandaard, de grote afstanden en de relatief lage energieprijzen. Waterkracht levert 44% van de energiebehoefte, kernenergie 46% en de overige 10% van de benodigde energie wordt geleverd door olie- en kolengestookte centrales. Al voor de kernramp van Tsjernobyl in 1986 was er een discussie op gang gekomen over de uitbreiding van het aantal kerncentrales. Dit heeft ertoe geleid dat men besloten heeft vanaf het begin van de 21ste eeuw het aandeel van de kernenergie te verminderen en uiteindelijk afschaffing daarvan binnen Zweden te komen. Streefdatum was uiterlijk 2010, maar van de 12 centrales is pas 1 gesloten en de publieke opinie lijkt nu grotendeels voor voortzetting van kernenergie te zijn.

Handel
De belangrijkste uitvoerproducten zijn: elektrotechnische apparatuur, transportmiddelen, telecommunicatiemiddelen, papierpulp, hout, papier, textiel, aardewerk en meubelen. De belangrijkste afnemers zijn: Duitsland, Groot-Brittannië, de Verenigde Staten, Denemarken, Finland en Noorwegen. Ingevoerd worden: voedingsmiddelen, aardolie, ijzer en staal. De belangrijkste leveranciers zijn: Duitsland, de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Finland, Denemarken en noorwegen. Zweden is lid van de Europese Unie, maar doet (nog) niet mee aan de Euro.

Transport
Zweden beschikt met name in het zuiden en midden over een goed onderhouden en uitgebreid wegennet. De belangrijkste verbindingen met het dunbevolkte noorden worden gevormd door twee spoorlijnen en een autoweg. Het autotransport is het belangrijkste middel voor personen- en goederenvervoer.Zweden heeft één van de grootste spoorwegnetten van Europa (totale lengte 9930 km).

De spoorlijnen zijn vooral belangrijk voor het goederenvervoer. Voor de binnenscheepvaart, van belang voor het vervoer van ertsen, olie en steenkool, is een uitgebreid net van kanalen aangelegd. Göteborg, Hälsingborg, Malmö en Stockholm zijn de belangrijkste zeehavens. Zweden neemt met Noorwegen en Denemarken deel aan het Scandinavian Airlines System (SAS), dat ook het binnenlands luchtverkeer in Zweden voor zijn rekening neemt. Internationale vliegvelden liggen bij Stockholm, Göteborg en Malmö.

Enkele handige links:

Economische en Financiele Data over Zweden

National Institute of Economic Research

Statistieken Zweden

Zweedse Regering